Slutt?

I april 2009 byrja eg å skrive på denne bloggen.  Og årsaka var at eg ynskte å fortelje om pilegrimsvandringa eg var med på å gå frå Le Puy en Velay. Ein liten by i Auvergne regionen, midt i Frankrike. Planen var å gå til Santiago de Compostela i Galisia, vest i Spania. Ei strekning på vel 1500 km. Vi byrja å gå i september 2007, og kom fram i september 2012.
Eg har på denne bloggen fortalt om denne vandringa, og knytt eigne foto til kvart skrivne stykke. Gjennom desse åra har  eg og skrive om mange andre opplevingar og ting eg har vore oppteken av, og alltid med eigne foto knytt til orda.
Men no synest slutten å vere komen. Sidan nyåret kom har det ikkje vore råd for meg å laste inn eigne foto på bloggen. Berre slike som kan hentast frå mobiltelefon eller frå verdsveven. Ikkje frå mitt eige private bildealbum. Og sidan mi skriving er så sterkt knytt til eigne foto, vil denne bloggen ende sine dagar no. Om ikkje dei som styrer bloggverktyet igjen opnar høvet for meg til på nytt å laste opp eigne foto.  Då kan den kanskje vakne til liv att.
Det har vore triveleg å ha denne ventilen ut frå heimen, og eg har hatt glede av å skrive mine små epistlar. Og det har vore hyggeleg å sjå at der ute har det vore nokre innom og lest orda mine.
Sidan det no ser ut til at slutten er komen for dei to bloggane mine,  "Vandrar, vegane fell så vide" og "Under solefallselden", takkar eg mine lesarar for fylgjet desse åra.
Lev vel.

Kors kirkia i Ærst

 Slik står "mi" kyrkje under flaumlyset i mørke vinterkveldar. Fagert reiser ho seg på Vallabakken ved Nekken der to elvar møtest. Der var og møtestadane for bygdevegane i gamal tid. Vegen framover dalane, vegen utover nørestranda og vegen mot sør til Hovdebygda og Volda. Kyrkja og kyrkjebakken var sentrum i bygda ved fjorden.
Den noverande kyrkja vart reist i 1864, samstundes som den den gamle kyrkja vart teken ned, og bygningsmateriala vart nytta i andre kommunale bygg, eller seldt på auksjon. Og med det enda den gamle stavkyrkja sine dagar.
Det første vitnemålet om den er frå eit diplom som vart skrive i 1385 i samband med ei stadfesting av ein eigdomshandel. Og stadfestinga gjekk føre seg på kyrkjebakken ved Kors kirkia i Ærst.
Men då hadde nok kyrkja alt stått mange år på kyrkjebakken på Velle, og mange generasjonar låg alt innanfor murane på kyrkjegarden.

 

Eg fekk ei vakker bok til jul. Ei om kyrkjene på Sunnmøre. Der står det og ein del om den gamle kyrkja. Kors kyrkje i Ørsta.

Forvitneleg var det å lese at av stavkyrkjene her i landet var 10 av dei 11 største kyrkjene i landet her på Sunnmøre, og Ørstakyrkja var i flatemål den 4. største med ei grunnflate på 257 kvm.

 

Kors kyrkje i Ørsta er namnet som er brukt i diplomet frå 1385. Kyrkja på Vallabakken var korsforma, men det var det mange av kyrkjene på våre kantar og som var uten at det gav seg utslag av at dei bar korsnamnet. Så grunnen måtte vere ein annan.

I katolsk tid var kyrkjene ofte vigsla til eit heilagt person, eller ein ting som var heilag. Slik vi framleis finn det dei katolske områda. Her på Sunnmøre har vi St.Jetmund på Åheim, men eg har i mi tid som prestevikar funne ei St.Olav kyrkje i Syvde og på Rovde var der ei Maria kyrkje. Langs pilegrimsvegen gjennom Valdres fann eg fleire kyrkjer som bar, eller hadde bore, helgennamn.

Eg har difor for moro skuld sagt at den gamle stavkyrkja i Ørsta måtte vere vigsla til Den Heilage Krossen. Det må vere grunnen til at ho på diplomet er nemnt som Kors kirkia.

Morosamt var det derfor å lese at Øystein Ekroll i boka stadfestar min vage teori om namnet. Kanskje var det nettopp på grunn av at kyrkja var vigsla til Den Heilage Krossen ( og kanskje hadde som relikvie ein bit av krossen liggane i ei fordjupning i alterbordet) at eit av dei fem alterskåpa som Habsburgarprinsessa Elsbeth (dronning Elisabeth) gav til kyrkja i Norge gjennom erkebiskop Erik Valkendorf. At det eine alterskåpet med krossfestinga som motiv, i omlag år 1520,  kom til Kors kyrkje i Ørsta. Det som endå har sin plass på alteret i noverande Ørsta kyrkje.



God Jul

 

Eg har siste åra, på julekvelden, brukt å legge ut julevangeliet, slik det har vore skrive i dei ulike utgåvene av Bibelen på nynorsk. Eg byrja med den eldste utgåva frå 1868, og no er eg komen fram til 1921-utgåva. Den som vart kalla Fyrebelsbibelen. Sidan eg denne jula feirar høgtida i Romsdals fogderi, kjem juleevangeliet denne gongen på veslejulekvelden.

Biletet er henta frå bronsedøra inn til kyrkja i Virgen del Camino - jomfrua til vegen - nokre kilometer vest om Leon.

Og med dette ynskjer eg mine lesarar ei God Jul.

 



I dei dagarne let keisar Augustus lysa ut at det skulde takast manntal yver heile verdi.
Dette var fyrste gongen dei tok manntal med Kvirinius var landshovding i Syria.
Då for alle heim, kvar til sin eigen by, og skulde skriva seg i manntalet.
Josef og for frå Galilæa, frå den byen som heiter Nasaret, upp til Judæa, til Davidsbyen, den som dei kallar Betlehem - for han høyrde til Davids hus og ætt - og vilde skriva seg der. Maria, festarmøyi hans, var med honom; ho gjekk då med barn, og med dei var der, bar det so til at tidi hennar kom,
og ho åtte den fyrste sonen sin; ho sveipte honom og lagde honom i ei krubba, for det var ikkje rom åt dei i herbyrget.

Det var nokre hyrdingar der i bygdi som låg ute og vakta buskapen sin um natti.
Best det var, stod ein engel frå Herren innmed deim, og Herrens herlegdom lyste kringum deim. Då vart dei fælande rædde; men engelen sagde til deim: «Ver ikkje rædde! Eg kjem med bod til dykk um ei stor gleda som skal timast alt folket:
I dag er det fødd dykk ein frelsar i Davids by; han er Kristus, Herren!
Og det skal de hava til merke: de skal finna eit lite barn som er sveipt og ligg i ei krubba.»
Og brått var det ein stor her av himmelånder med engelen; dei lova Gud og kvad:
«Æra vere Gud i det høgste, og fred på jordi, og hugnad med menneskje!»

Då englarne hadde fare burt att og upp til himmelen, sagde hyrdingarne seg imillom: «Lat oss no ganga radt til Betlehem og sjå dette som hev hendt, og som Herren hev vitra oss um!»
So skunda dei seg dit, og fann Maria og Josef, og det vesle barnet som låg i krubba.
Og då dei hadde set det, fortalde dei alt som hadde vorte sagt deim um dette barnet.
Alle som høyrde på hyrdingarne, undra seg yver det dei fortalde; men Maria gøymde alle desse ordi i hjarta, og gruna på deim.
Og hyrdingarne for heim att, og lova og prisa Gud for alt det dei hadde høyrt og set, og som høvde so vel med det som var sagt deim.

2012.12.21

Det går mot natt den 20.desember 2012. Det bør vel verte ei lang natt dette, den siste før dommedag.
For i morgon er det 21.12.2012, og då er det ein lenge spådd dramatisk  dag. Ein som i fylgje noko dei gamla maya-indianarane sin kalender veit å fortelje er den siste. Det fortel både radio, fjernsyn og aviser desse dagane føre. Så denne natta får eg nytte til siste minutt.
I morgon er det vintersolverv, og kl 12.12 vender sola og byrjar stige att. Spørsmålet er om vi får oppleve at sola igjen dukkar opp over fjella i sør? Om ikkje så har vi kjøpt julegåver i fleng som ingen får gleda av å få, og ingen får gleda over å gi. Heilt vekkasta med andre ord. Og mi kjære som har baka lefser idag. Dei får eg knapt nok smake.
Skal tru om det var denne datoen tympanumet på kyrkja i Conques fortalde om?
Nei, eg trur eg tek det med knusande ro, og ventar på ei julehelg der eg igjen får feire at Gud kledde seg i menneskeskapnad, fødd som eit lite barn av ei ung jente, i Betlehem i den romerske provinsen Palestina.
Derfor feirar eg jul. Ikkje på grunn av god mat, gåver og nissar og juletre. Det kan godt hende at både år og dato er feil utrekna på 5-600-talet, men det spelar inga rolle. Eg feirar jul fordi ein frelsar vart fødd. Ein frelsar som som nokre år seinare skulle døy på ein kross for å opne vegen attende til Gud.
Ein dag skal han kome att, men den dagen veit berre Gud. Derfor går ikkje verda under i morgon, eller andre datoar som menneske trur seg å vite. Derfor ser eg med glede fram til å feire jul om nokre få dagar. Og om endå nokre dagar seinare, sjå sola igjen stige over fjella i sør.
Biletet over er teke 2006.01.03, og har difor ikkje noko med datoen 2012.12.21 å gjere.

Drama i stein (8)

 

Den siste domen. Dit er dramaet på tympanumet peikar.

På skriftbandet rundt Kristus står orda hans frå likninga om den siste domen i Matt. 25. " Kom hit de velsigna borna åt Far min." og " Gå bort frå meg de bannstøytte" 

Drammatiske ord, men er det dom som strålar ut frå Han, der Han, kongen og domaren, sit på den himmelske trona?  Viser ikkje hendene til noko heilt anna?

Han har utstrekte hender med opne handflater. Velsignande hender.

Dreg vi ei linje over desse handflatene endar linja oppe ved sida av herlegdomens kross, der Guds nåde strøymer, bylgjer ned.

 

Og i andre enden av linja ser eg ein skikkelse som ligg under Satan sine føter. Ein skikkelse som er i ferd med å reise seg. Verte sett fri.
Og eg hugsar orda hans; "Eg er ikkje komen for å døme, men for å frelse." Og Peter fortel at Han, Kristus, då han var i grava, steig ned til dødsriket for å forkynne for åndene som var i fangenskap der.
Det strøymer nåde frå Gud gjennom hendene hans ned til sjelene i dødsriket.
Er då den siste domen ein dom over synda, medan syndaren vert tilrekna Kristi rettferd, tympanumet i Conques si store fortelling?

Der er to englar som bles i horn, ved sida av herlegdomens kors.
Hjå den eine, usynleg for meg nede på brusteinane, står det skrive to ord på arabisk nede på kjortelen. Gloria og fred er dei tyda til.

Eg vert ståande i kveldsmørket ved klosterkyrkja i Conques denne kvelden. Kyrkja som er tileigna den unge gjenta som for si tru, måtte lide martyrdøden i Agen, nokre mil lenger mor sørvest.
Eg høyrer presten fortelje tilhøyrarane om kva dei ser der oppe over dørene, men eg skjønar ikkje eit ord.
Men scenene oppe på veggen greip fatt i meg på ein slik måte at dei i åra sidan har levd sitt eige liv i meg. Eg har ofte leita fram bileta eg tok av tympanumet og undra meg kva det er eg ser. Dei har ført meg inn i ei leiting etter kva dei fortalde tilskodarane på 1100-talet, då dramaet stod der med sterke og klåre fargar. Men og kva dei fortel vandraren frå det 20-århundret som står der ved kyrkja, ein tussmørk kveld.

Drama i stein (7)

 I mylderet av skikkelsar oppe på veggen, er det ein som skil seg ut i storleik og i plassering.
Det er hovedpersonen i dramaet.

 Han sit på ei trone, kledd i staselege klede, og med teiknet på høg rang, beltet, om livet. Høgre sida han er avdekt, og føtene kviler på ein skrå fotskammel. Og eg legg merke til at den hallar mot den delen av dødsriket der Satan rår.Han har med seg fire englar som bær symbol på hans makt. Ein av dei har ei bok i hendene.Er det Livsens bok? Og under han er eit båret hav av krystall. Det er Johannes sitt syn på Patmos (Joh.Op. kap.4) eg ser avbilda.
På den avdekte sida hans kan eg sjå sårmerket frå der spydet gjekk inn i hjartet, og på glorien rundt hovudet les eg; IUDEX REX - domar konge.
Det er Guds son  Menneskesonen, Jesus Kristus som sit på Guds kongsstol,  Erkeengelen Mikael er ferdig med sin skålvektsdom. No er domen i hendene på den rettferdige domar og konge.

 

Men eg ser meir hjå kongen. Eg ser hendene hans. Dei er utstrekte til velsigning.
Ein gong for lenge sidan, etter oppstoda frå grava, var han og læresveinane samla til avskil. Og medan han vart lyfta opp frå dei, og skya tok han bort så dei ikkje kunne sjå han lenger, velsigna han dei med lyfta hender.
Så var han borte, men brått var der englar mellom dei, og dei fortalde at slik han hadde reist, slik skulle han kome att. Med hendene lyfte til velsigning.
Det er den atterkoma eg ser oppe over dørene.
Den eine handa er vendt oppover mot Gud og Guds nåde. Den andre er vendt nedover mot dei i dødsriket. Ikkje til dom, men med nåde.
Det er dei sjuke som treng lækjar, ikkje dei friske, sa han. Og; eg er ikkje komen for å døme verda, men for å frelse.
Det er æva som er i ferd med å bryte inn.

Og der i æva ser vi herlegdomens kross, som ikkje er krossen frå Golgata. Den var fornedringa sin kross. Herlegdomens kross symboliserar Jesus Kristus sin siger ved slutten på tida då ropet lyder. Sjå eg gjer alle ting nye.
 Dei to englane ber symbola på sigeren, spydet som vart stukke i sida hans og naglane han vart festa til krossen med.

Og ser vi etter, så ser vi at der går ei linje nedover frå herlegdomens kross, ned gjennom alle tider. Ned til den første domen då  vi døydde og vart dømde for våre gjerningar,  og hamna i dødsriket.
I ei norrøn preikesamling står det om krossen at når den står oppreist, står ein del fast i jorda, medan ein annan del står opp i lufta, for Kristus sameinar dei himmelske ting med dei jordiske.
Linja formar ein kross, og tek vi med det skrå fotbrettet, får vi ein gresk-ortodoks kross.
Det jordiske og det himmelske sameinar seg i Kristi kross.
No-tida er over. Tida renn ut. Tida for den andre domen er koma. (Joh.op. 20, 11 ff.)

Drama i stein (6)

 Og då får eg flytte meg over på høgresida. Til helvete der Satan er herre. Der er tympanumet delt i tre deler

 Det er no-tidsplanet som er delt i to. Eit nærast Kristus, og eit heilt borte under bogen.
Og sidan frankarkongar og kyrkjelege hovdingar var med i rekkja på venstre sida av Kristus, så finn vi og slike menn på den høgre sida. Men her er det ikkje frankarane som er med, men Henrik 4, og sonen hans Henrik 5 . To tysk-romerske keisarar som har hamna  hjå demonane. Henrik 4 er kjend i soga gjennom sin strid med paven omkring kven som hadde rett til å utpeike biskopane i kyrkja. Noko som enda med at keisaren måtte krype til korset og så i snø og kulde utanfor borga Canossa for få att paven sin nåde. Han hadde og utnemnt eit par antipavar i striden. Dei er og å finne hjå demonane.
Heilt borte ved bogen finn vi mellom anna Lillith. Den kvinna som Gud først skapte til å vere Adam si kvinne. I fylgje gamle legender. Her vert ho avkledd sin vakre bunad, og dømd til evig fortaping.

 Saman med Satan finn vi fleire ulike mennesketyper. Her er  den pengekjære, med pengesekken rundt halsen. Soldaten som har utført vold. Løgnaren, avgudsdyrkaren og kvinna som har brote ekteskapet. Og fylgjene av brota er ikkje gode. Det er alt frå at tunger vert skorne av, til å verte rista over elden.
Etter å ha sett på bileta på veggen, skjønar eg meir av middelalderdiktet Draumkvedet si skildring av domen.

Det var sankte såle-Mikkjel, hans bles i luren lange:
"Og no sko alle såline fram fyr domen gange!"
Men då skolv dei synde-såline, som ospelauv for vinde,
og kvor den, kvor den sål der var, ho gret fyr syndine sine.

Og så fortel Olav Åsteson om kven han såg i rekkja av sjeler.

Mitt i tympanumet sitt grunnplan ser vi domen falle. Erkengelen Mikael veg dei avsovna sjelene sine gjerningar på skålvekt, og bikkar skåla ned på Paradis-sida, då hamnar sjela der. Mot han sit ein demon og prøver å få skålvekta til å bikke mot seg, og han prøver seg med eit tjuvtriks. Ein finger på skåla.
Og Draumkvdet held fram slik:
Og det var sankte såle-Mikkjel. han vog i skåle-vikt;
så vog han alle synde-såline bort til Jesum Krist.

Under ser vi ein annan demon, det er Charon, som med klubbe jagar sjeler inn i gapet til Cerberus. Men han greier ikkje å ha full kontroll. Bak Charon sin rygg bergar ein engel ei sjel over til Paradis.
Charon og Cerberus er frå gresk mytologi. Charon er fergemannen som fraktar sjelene over elva Styx til dødsriket, og Cerberus er ein trehovuda hund som vaktar portane til det same riket.