Eit tympanum fortel

 Der er fleire portar inn til katedralen sitt indre, og alle har dei eit tympanum over dørene.
Kva eit tympanum er for noko, oppdaga eg på rett under første vandringa vår i 2007. Siste dagen kom vi kom fram til den vesle byen Conque, oppe i fjella midt i Frankrike. Ein liten by med ein stor katedral. Over porten inn i kyrkja var der eit stort og rikt utstyrt tympanum, der restar av fargane figurane hadde hatt, framleis var å sjå. Og med ein biletrikdom som tok meg til fange.
Etter det har eg hatt ein fasinasjon for kyrkjene sine tympanum. Frå dei heilt enkle på dei små kyrkjene, til dei store og bilderike på dei store katedralane. Kva eit tympanum er? Ei trekanta eller oval utsmykking over ei dør eller eit vindu. På kyrkjene er det over dørene.
Og dette er tympanumet over porten på sørveggen av katedralen. Her er utsmykkinga utvida også til veggen over dei to tympanuma. Kyrkjene sine tympanum var, i ei tid med lite lesekunnskap mellom folk, ein del av kyrkjene sin billedbibel. Saman med bileta og skulturane inne i kyrkjeromet.

 

I det venstre tympanumet er det freistinga av Jesus som er hovedmotivet, Jesus og "Diabolo" er namngitt, og rundt dei er ei mengd med demonar.

I det andre er det piskinga av Jesus i Pilatus si borg som er hovedmotivet, men heilt til venstre ser vi Jesus lækje den lame, og så kjem Pilatus sitjande på domsstolen. Og oppe til høgre sit Maria med barnet på fang. 

Over dei to tympanuma er der to rekkjer med personar i ulik storleik som eg ikkje kjenner. men i sentrum er der to kjende. I midten står Kristus Pantokrator, Kristus allherskaren, men handa lyfta til velsigning. Og ved sida hans står apostelen Jakob, eller som det står skrive i glorien. Jakob Sebedeusson.

På vår vandring i 2008, kom vi til ein liten by. På kyrkja der var det eit enkelt lite tympanum med berre ei scene. Det var Eva som gav Adam av frukta på treet i hagen.
Her, heilt nede i venstre hjørne av utsmykkinga over tympanuma, såg eg att Eva og Adam. Men her er scena då dei vart drevne ut av hagen.

Inn til messe

Over trappene opp frå Praza do Obradoiro lyfter den mektige katedralen til Sankt Jakob si ære, sine mektige tårn og spir seg, med dei mange skikkelsane oppover veggen.



.Men idag forlet vi den vind og regnfulle plassen ute og går inn i det fredfulle kyrkjeromet innanfor. Det første som møter er eit forrom, med ein port vidare inn i kyrkja. Det er Portico de la Gloria, herlegdomens port.

 Då vi var der var tympanumet over porten gøymd bak stillas og plast. Berre midtsøyla med Kristus forløysaren øverst, og Jakob nede på søyla var synleg. Tidlegare brukte pilegrimane og ta på søyla når dei gjekk inn gjennom porten, men det er det ikkje lenger lov å gjere.

 

Vi trudde vi var ute i god tid då vi kom inn i kyrkja ein time før messa. Men der tok vi i miss. Her var alt mange samla. Det var knapt sitjeplassar att. Og etter som det skreid fram til messetid, auke det endå meir. Tilslutt var det stuvande fullt. Berre framfor koret var det eit ope rom, for der var det sperra av.
Og midt i det opne romet ned for koret, hekk det store røykjelseskaret, Botafumeiro, i ei tjukk trosse ned frå taket høgt oppe.

Folk stod tett i tett. Nokre vakter prøvde å halde nokre opne rom slik at ein kunne forflytte seg om det var trong for det. Men det varde det berre ei lita stund, så var dei roma tetta at igjen.
Mi kjære og eg enda opp mot veggen i eit av sideskipa. Der hadde vi ei opning mellom nokre søyler fram mot koret og høgalteret.

Messa gjekk sin gong. Eg undra meg litt på korleis dei skulle greie å dele ut messebrødet i denne trengselen. Men dei hadde nok øvinga på det, for det gjekk greit. Så var messa slutt. Då byrja det å hende noko utanfor vår synsvinkel, for vi såg dei framste i folkehopen vart opptekne av noko i romet framfor koret. Og så såg vi det store røykjelskaret kome svingande fram bak søylene. Litt varsamt med det same, men det auka på, og snart svinga det mest heilt opp under kyrkjekvelven. Så minka svingane av igjen, og tilslutt kom den ikkje fram bak søyla meir, og då braka aplausen laus. Showet som mange hadde venta på var over for denne gongen. Så kom prestane og mennene som svinga karet, i prosesjon forbi oss og ut av kyrkjeromet. Messa var over og kyrkja tømdest for det meste av folket.



Søndag morgon i Santiago

 Det vart ei lang natt i Santiago. Husværet vårt låg ikkje langt frå katedralen, og nede på gata var der ein bar på hjørnet. Så etter den natta er det to ting som står meg i minnet. Det eine er klokkene i katedralen. Dei slo høgt og sterkt heile natta. Ikkje berre ein gong ved kvar heile time. Men - Kvart over timen, eit slag. Halvtimen, to slag. Kvart på timen, tre slag. Fem på full time, fire slag, og så ved timeskiftet kom slaga som fortalde kva time som no var full, og då med ei anna klokke som hadde djupare drønn.
Kvar gong eg var i ferd med å gli inn i svevnen kom nye klokkeslag. Heilt til eg ut på morgonsida var så trøytt at svevnen overmanna  klokkeklangen.
I tillegg til klokkene var folkelivet rett under vindauget ikkje av det stille slaget, og det stilna ikkje av før klokkene hadde sendt sine tre dumpe timedrønn ut i natta.
.

Etter denne lange natta, vakna vi til ein ny dag. Det var søndag, og vi skulle vere turistar i byen. Men då vi såg ut vindauget, var det ikkje blå, men grå himmel over byen. Og det regna vassrett i den sterke sørvestvinden

 

Våre medvandrarar ville nytte høvet til ein bedre frukost på Hotell Parador National denne søndagsmorgonen, før vi alle skulle gå til messe i katedralen.  Eg kom til at det vart i meste laget å betale den kostnaden for mine to brødskiver og den eine kaffikoppen eg brukar å nyte om morgonane. Så mi kjære og eg valde eit rimlegare alternativ.
Vi skulle møtast på den store plassen ein time før messa byrja inn  i kyrkja. I går då vi kom inn, var han full av folk. Denne morgon, i vinden og regnet, var han mest folketom.
Så var dei ferdige med frukosten sin og kom bortover den regnvåte plassen, og vi kunne klatre opp trappene og inn dørene til kyrkjeromet innanfor.


Kva no?

Framme. Kva no?
På den store plassen er det oppstilt ei mengd med gamle bilar, og mange går rundt mellom dei og kikar, og beundrar. Særleg ein gamal jeep frå krigens dagar, med eit par karar i amerikanske uniformer, er omsverma. Det er mange som vil ha bilete av seg saman med dei.
Bak oss, ved rådhusbygninga, står mange pynta til fest og ventar på eit par som er inne og vert vigde til ektefolk.
Borte ved Hotel Parador, bak bilane, står flagga rett ut i den stive vinden, og sanneleg er der ikkje eit norsk flagg og.
Inn på plassen kjem det heile tida nye pilegrimar. Både syklande og gåande. Så skal det klemmast og kyssast og gratulerast med vel endt vandring, Og fotoapperata vert flittigt brukte for å feste stunda til minnebrikka.
Og eg? Eg kjenner på ei stigande kjensle i meg. Kva no? No er eg her. Vandringa er over. Målet er nådd. Er der ikkje meir? Er det berre å snu og gå heim att?

 Men så er det meir. Vi må nå pilegrimskontoret før dei stenger. Registrere oss, og få våre bevis på at vi har vandra pilegrimsvegen til Santiago de Compostela. Og det må skrivast på latin, må vite.
Nede i ei gate, ikkje langt frå katedralen finn vi kontoret. Skiltet forkynner på mange språk at her, innanfor porten, er staden. Og langt nede finn vi det og på vårt eige mål.

 Men å komen inn er verre. Her er lang kø av ventande pilegrimar som alle skal for inn for registrering og utskriving av pilegrimsbeviset.
Så her er det berre å stille seg i køen og vente. Sakte sneglar køen seg fram. Inn porten til gardsromet innanfor, inn døra til første etasje, gjennom romet og opp ei trapp til andre etasje. På gangen opp for trappa står ein mann og ordnar køen. Fire om gongen får sleppe inn i roma til dei som ordnar med registreringa.
Langt om lenge er det min tur, og ved skranken må eg vise fram pilegrimspasset mitt, som vert grundig sjekka, før ho stemplar det. I mellomtida har eg fått eit skjema å fylle ut. Namn, kjønn, alder og nasjonalitet. Kvar eg starta og grunnen til at eg gjekk. Var det av religiøse, kulturelle eller andre grunnar? Ja, kva skal ein skrive der tru? Der var så få som hadde kryssa av for det første, så eg melde meg, under tvil, på der. Sjølv om eg nok ofte har kjent meg meir som ein kulturell turist enn ein religiøs pilegrim. Så var det namnet mitt då, når det og skulle vere på latin. Kva det vart? Haraldur? Er det latin? Eg tykkjer det ser meir norrønt ut eg.

Det hadde tatt si tid å stå i den køen,  men mat må ein og ha, og katedralen må og få si første vitjing. Det halla på dagen då vi kom inn dørene til kyrkja, så det vart berre ei rask runde gjennom det store romet. Det var fredeleg og godt å kome inn i stilla frå vinden ute på plassen. Inn gjennom vindauga høgt oppe kom det solstrålar og lyste opp figurane oppe på veggen. Men borte bak høgalteret, var det kø. Lang kø av dei som skulle ned i krypten der sølvkista med Jakob sine levingar står.
Så vi kom til at det fekk vente til neste dag, søndag. Var vi tidleg ute, så var kanskje ikkje køen så lang. Då skulle vi og til messe i katedralen. Så då vart det ut i vinden att, og krysse opp gatene bak katedralen til vårt vesle, men sentrale hotell. To dagar skulle vi vere i byen, før mi kjære og eg, grytidleg ein morgon, ville la oss frakte ut til flyplassen for å byrja reisa heim.

I mål!

"Vi må videre frem, her er ikke vårt hjem", heiter det i ein gamal vekkelsessong. Og Monte do Gozo er ikkje vårt endemål, Det er plassen framfor Jakobs-katedralen inne i byen, og dit er det knapt 5 kilometer att. Så vi byrjar på bakkane ned frå gleda sitt berg, ned til gatene vestover, inn i byen.  Vel nede går vi høgt over den breie motorvegen, der bilane susar avgarde i travel aktivitet, på kraftige plankar i gangbrua og inn i gatene.  Eit par kilometer lenger vest dukkar det opp eit kyrkjetårn over hustaka. Vi nærmar oss målet.

Tårnet aukar i storleik til nærare vi kjem. Og når gata opnar seg mot Praza de Inmaculada, ser vi store bygningar omkranse plassen, og i sør er der ikkje lenger berre eit tårn, men fleire, der benediktinarklosteret og Catedral de Santiago de Compostela ruvar mot oss. Her sit raske Reidun og ventar på etternølarane. Vi skal gå samla inn på plassen framfor katedralen.

Frå ein stad framfor strøymer det sekkepipemusikk imot oss. Er her skottar, undrast eg. Nei, ikkje skottar denne gongen. Inne under bogegangen inn til den store plassen, står ein galisier i nasjonaldrakt og spelar på sekkepipa si, i von om at nokon vil legge att nokre myntar i instrumentkofferten . Til dei klagande tonane frå sekkepipa kjem vi laurdag 22.september, klokka 12.38 inn på Praza de Obradoiro. Vi er framme. Vandringa er over.

Rundt den store plassen ligg dei store bygningane til Hostal de los Reyes Catolicos, no hotel Parador nacional, det galisiske parlament og byen sitt rådhus, og Colegio de San Jeronimo, Men den bygninga som samlar mest merksemd er fasaden av katedralen til Sankt Jakob av stjernemarka, Catedral de Santiago de Compostela. Stor og mektig ruvar vestveggen av den over plasaen med sine tårn og spir.

Inne på plassen kjem Ottar og Leif oss i møte, og det vert eit hjarteleg møte mellom våre medvandrar og deira ektemakar. Og så er det oppstilling for fotografering av oss som har gått pilegrimsvegen i Spania, Men også Leif må vere med. Han som var med då vi byrja langt oppe i Frankrike, 1535 kilometer, og 84 vandringsdagar attende. Men som måtte kaste inn handkledet etter Pamplona, då ryggen ikkje ville meir. Og inn kom Reidun i hans stad. Ottar er fotograf ved dette høvet.

Santiago de Compostela

Monte do Gozo

Så er enden der. Starten låg 1500 kilometer attende. Langt oppe i fjella midt i Frankrike. Men no var det berre 24 kilometer att inn til målet, den store katedralen i Santiago.
Klokka 7 om morgonen var vi klar for frukost. Men igjen var det ikkje samsvar mellom meldinga dei gav om kvelden, og røyndomen om morgonen. Ingen frukost før 7.30. Og då var det berre å byrje å gå til vi fann ein open bar lenger vest i bygda.
Det er mørkt så tidleg om morgonen. Det gjekk bra gjennom den første morgonstille landsbyen. Der dukka det opp fleire pilegrimar. Men så svinga vegen av inn i ein skog av høge eukalyptustre, og der inne var det stupmørkt. Dessutan delte vegen seg. Kva for ein veg skulle vi ta? Kvar var dei gule merka? Dei som hadde lykter lyste både høgt og lavt, men til inga nytte. Vel då var det berre å velje den som såg mest veltrakka ut, og vone det var rette vegen. Der, på veg gjennom skogen, sakna eg hovudlykta mi som låg att heime. Det einaste eg hadde var ei svak lita lommelykt som eg kunne lyse ned for føtene med, såpass eg såg kvar vegen var.
Men så lysna det. Vi var igjennom. Framfor låg opne marker. Litt lenger borte bilvegen og husa langs den. Og i aust lyste dagranda opp for den vaknande dagen.
Det gjekk snøgt avgarde denne dagen. Lendet var lettgått, og i ein landsby fann vi open bar med tilbod om frukost.
Santiago sin flyplass ligg på den gamle pilegrimsvegen, så for å kome forbi den må dagens pilegrimar gjer ein sving nordover. Opp på ein liten ås. På toppen såg vi eit fly takse bortover rullebana. Medan vi gjekk ned av åsen att, og gjekk under enden av flyplassen, høyrde vi brølet av flyet som tok av. Der tok nok nokre moderne pilegrimar fatt på heimvegen.
Nede på flata igjen, ligg den vesle bekken der pilegrimane skulle vaske seg, men det freista ikkje å fylgje den skikken. I staden byrja vi på den 5 kilometer lange vegen opp til ein ny ås. Vi kunne sjå at vi nærma oss storbyen. Nye hus låg på begge sider av gata opp, og oppe på åsen låg Galisia sin TV og radiostasjon.



 



Så var vi framme på Monte do Gozo. Gleda sitt berg. Her fekk pilegrimane det første glimtet av tårna på katedralen nede i byen, og gleda kunne bryte ut. Den lange vandringa var ved enden. Der nede venta San Tiago på deira bøner.
Trondheim hadde og sitt gleda sitt berg. Feginsbrekka var det kalla. Fegin av fjåg, glad.
Det hadde ikkje vore mange pausar på dei 2 mila  fram til Gleda sitt berg desse morgontimane. Klokka var ikkje meir enn 11 då vi var der.
Oppe på åsen låg eit stort monument til minne om då den polske paven, Johannes Paul II, var her som pilegrim. Det har store bronsebilete på alle sider, og ein underleg figur på toppen. På eine sida er der ein relieff over dei ulike pilegrimsvegane, Der fann mi kjære og vår veg.
Monte do Gozo er prega av å vere ein turiststad med alt det fører med seg, men inne mellom trea ligg og eit lite kapell, og der inne var det stillt og fredfullt. Ein stad for ettertanke og bøn.



Det minkar

Så er vi gang att. Etter litt bocadillo med skinke og ost (min favoritt, men dei er for store til å nytast i eit mål. For meg rekk ein av dei til heile dagen si vandring) og kaffi, er vi klar for å korte ned avstanden til Santiago endå meir. Men framleis er det over førti kilometer att, og det er for langt å gå på ein dag. Så det vert ei overnatting til, i Rua. Ein av dei mange små landsbyane langs vegen. Ei bok eg har namngir 16 stykker av dei på dagen si strekning. Ikkje alle av dei er like store, eller små om ein vil.
Vi går gjennom eit ope og flatt landskap. Inn mellom landsbyane og dyrka marka er der skogar av store eukalyptus tre, og vi høyrer motorsager gå inne mellom trea, og ser store tømmerbilar, med kraftige stokkar på, køyre forbi borte på bilvegen.

 



Vi har vore heldige med været så langt under vandringa vår. Vi har ikkje vore nøydde til å leite fram regnkle. For nokre dagar sidan høyrde vi snakk om at det ville kome regn. Men ut på dagen forsvann dei grå skyene, så det var berre støv, og ikkje sleip raudbrun søle, som farga skorne den dagen og.
Men denne dagen ser vi at det tjuknar til i vest, og ut på formiddagen byrjar det å yre så smått. Det aukar på etter kvart, men denne dagen var eg ikkje førebudde på regn. Capen ligg i sekken eg har sendt i førevegen. Dette kan verte våtsamt. Då ligg berginga der. Ein liten bar i vegkanten. Der er det alt fullt av pilegrimar som har søkt ly, men vi får lurt oss inn under tak, Og medan vi nyt ein kopp kaffi med bocadillo til, regnar det frå seg ute.
Det vart ikkje meir enn denne eine regnbya, og kleda vart ikkje våtare enn at dei snart var turre igjen då vi vandrar vidare.

Det heiter seg at dåren skriv sitt namn alle stadar, men makan til skriving som i ein annan bar vi var innom eit par timar seinare, har eg aldri sett. Der var heile romet dekorert med skribleri. Veggar, bord, stolar, tak, ja, overalt der det var råd å finne ein plass å bruke tusjpennen på. På talrike språk frå heile kloda. Og fann ikkje skrivaren nokon plass, så var det alltid råd å henge opp ein post-it lapp.
Våre to medvandrar var til tider litt bortreiste denne dagen. Deira menn var på veg sydover til Santiago for å møte dei att der, og det var nok tankane på kor det gjekk med mennene på reis som opptok tankane deira.

Så var vi framme ved det siste herberge på vandringa vår. Her var det endåtil symjebasseng i hagen. Men eg let meg ikkje freiste til å prøve det. I staden fekk skallen min igjen prøve nærkontakt med for lave dørkarmar. Det small godt, og igjen måtte mi kjære fram med førstehjelpsaker. Litt minne etter turen skal ein vandrar ha.

Vegen Arzua - Monte Gozo

vegprofilen same stykke. Litt kupert, men ikkje store høgdene.