Eit kyss i Casablanca

Vi fekk sjå mykje, og høyre mykje, på desse dagane i Marokko, men eit minne ragar over dei alle då det kom så uventa.
Mi kjære og eg sat saman med eit anna par, på ein benk ved eit stort torg i Casablanca. Ute på plassen var der mykje folk som gjekk til og frå sidan det var ein busshaldeplass like ved. Ei ung mor som bar på ein liten baby gjekk forbi fleire gonger, og rundt henne sprang og hoppa ei lita jente. Ein gong kom jenta burt der vi sat, og eg smiler til henne og seier "Hei". Ho stussar litt over ordet som ho nok ikkje forsto, men eg gjentok mitt "hei". Då dansa ho vidare. Noko seinare sit eg med haka i hendene og høyrer på praten ved sida mi. Det nærma seg tida for at bussen vår skulle kome då eg ser henne kome mot meg. Framfor meg stansar ho, tek hovudet mitt i hendene og lyfter det opp. Forundra let eg henne gjer det. Då er det ho bøyer seg fram og gir meg eit kyss på kinnet, Så spring ho avgarde attende til mor si lenger borte på plassen. Overraska og undrande sit eg, ein lett grånande eldre framand, attende, rørt av varmen i kjærteiknet eg fekk frå ei lita mørk jente på eit torg i Casablanca.

Litt av kvart

Før eg forlet min vesle rundtur i Marokko, så la meg ta med nokre små glimt utanom dei historiske attraksjonane eg fekk vitje. 
 I Marrakesh såg vi nokre høgreiste palmer med noke blankt i toppen. Ikkje dumt å kamuflere dei moderne radioforsterkarane slik.

Geiter som klatrar i tre er ikkje noko vanleg syn for meg, men desse klatrar for å leite etter godsaker. Argannøtter. Men det er berre det ytre skalet dei vil ha. Resten overlet dei til andre å dra nytte av.



På kvinnekollektiva bearbeidar dei det som geitene ikkje vil ha. Det indre skalet og nøttekjerna. Her sit kvinnene og knekker nøttene med stein mot stein. Skalet vert nytta til brensel.

 

Men kjerna vert melen på små kverner, og så blanda med vatn for å presse ut oljen frå kjernemassen. Oljen vert så nytta mellom anna til hårbalsam, og til matolje. Den er meir haldbar enn olivenolje så den står seg lenger.

 Gateseljarar var det mange av. Kvinner som selde smykke av ulikt slag. Og menn med belte og andre lærvarer. . Landsmenn av meg hadde lært nokre eit norsk uttrykk som dei i god tru brukte. Ekte krims krams. Vel alt var nok ikkje krims krams, om noko var det. Noke var nok ekte vare. Og rimeleg sett med norske auge.

Og dei små butikkane viste ofte fram eit fargerikt skue av kle, keramikk og andre suvenirar.



Te av minte må vere Marokko sin nasjonaldrykk. Og å lage den er ikkje gjort i ei handevending. Mange og omstendige handlingar av varmt vatn og minteblad før små glas vart fyllte med teen, men så smakte den også smakte fortreffeleg

Drosjene har og sitt særpreg. To slag av dei. Det er dei store kvite "mersane" som har sine faste stoppestadar, og som køyrer når bilen er full. Og så dei små "petit taxi", ofte med bagasjebrett på taket. Og av dei har kvar by sin farge. Jordfarga i Marrakesh, blå i Rabat og Essaouira, kvite i El Jadida og raude i Casablanca. Så ved å sjå på drosjene så veit ein kva by ein er i.

I utkantane av byane såg eg ofte kontrastane mellom gamalt og nytt. Men sjølv om husa - hyttene - såg skrøpelege ut så stod parabolantenna på taket, og dyra gjekk og beita langs gatene. På jordstykke fulle av søppel og flygande plast. Og der var mykje aktivitet på nybygging. Det såg ikkje ut til vere noko krise på byggefronten i landet.

Men kontrastane var likevel store mellom by og landsbygd. I landskapet gjekk dei jordfarga husa mest i eit med landskapet rundt dei.

 

Heller ikkje alle husklynger var bygde på så sikker grunn. Nokre var bygt på heller utrygg grunn. Tyktest det meg. Men dei var nok heller ikkje plaga med for nært naboskap, om dei såg det som noko positivt.










 Husa var ikkje berre flotte og moderne bygardar, eller kvitkalka hus i tronge gater. På landsbygda såg dei litt annleis ut. Dette minte meg om ei fortelling frå evangelia, om dei mennene som bar sin lame ven til Jesus, men som måtte opp på taket og bryte det opp for å få senke han ned framfor føtene til meisteren frå Nasaret

 

Skulle eg vore gjetar trur det hadde vorte lange dagar, men overalt på landsbygda såg vi desse mennene stå som saltstøtter ute på markene, medan store eller små flokkar av dyra beita rundt dei.

Gjerde såg eg lite av, i alle fall ikkje piggtråd som det var så mykje av langs vandringsvegane i Frankrike. Men for første gong såg eg kaktusplantasjer, og kaktus brukt som inngjerding av åkrar og jordstykk

 

Og ute på kysten, kilometer lange sandstrender. Tome, eller mest utan eit einast menneske. Her kunne ein ha stranda mest for sjølv, men kanskje det var for tidleg på året?

 

Eit gapande hol. Romet er mørkt men frå spegelbiletet av holet, i vatnet for føtene mine, ser eg lyset frå verda der ute strøyme ned i det mørke romet. Lyset  frå ei anna og ukjend verd. Slik har det etter kvart vorte for meg å reise til ukjende land og stader. Dei er som mørke rom, men når eg er der og opplever dei, då strøymer lyset inn og openberrar det ukjende.
Den moderne byen er, trur eg, etter kvart nokså lik over heile jorda. Og det er ikkje for å shoppe på dei store og moderne handelshusa med sitt vareutval eg dreg, men det er den lokale maten, historia, fortellingane, sed og skikk,  og landskapet som lokkar.
Derfor vandringane. Derfor Spania, Italia, Skotland, Israel. Frankrike, og no sist Marokko. Og om nokre få veker er det igjen klart for 14 dagar i Spania med nye vandringar og med nye opplevingar.

Bildet er av holet i den portugiske sisterna, der den speglar seg i vatnet på golvet under. Gjennom dette holet fyllte dei cisterna med vatten, og gjennom det drog dei vatten opp til sitt daglege hushald.



Mazagan, siste skanse

Noko sør for Casablanca ligg byen El Jadida, i dag ein moderne industriby og fiskarby. Men i 1502 sette Potugal seg fast her og bygde festninga Mazagan som eit støttepunkt på vegen mot kystane aust om Afrika. Opphaveleg var den stjerneforma festningsbyen omgjeven av vollgraver, men dei fyllte franskmennene igjen. Den massive muren er 8 meter høg og 10 meter tjukk så den var ikkje enkel å kome igjennom.

Innanfor muren er der i dag smale og travle gater.

 

Men endå kan ein finne døme på at eingong var dette ein portugisk og kristen by.

 

 Sjølv om den var godt verna, var den ein torn i augo for dei berbiske herskarane utanfor muren, og i 1769 måtte portugisarane gi opp, og dei forlet festninga og segla vestover havet til Brasil.

Men ein ting dei let etter seg, og som idag er på verdsarvlista, er ei sisterne. Den vart bygd i 1514 som eit varehus, men når tidene endra seg og kampen mot berbarane byrja, vart vatn kostbart. Då vart huset ombygd til ei cisterne som dei fyllte med vatn., frakta til festninga med båtar.
34 x 34 meter er ho i mål.

Den ufullendte

Det ruvar tårnet, sjølv om det ser noko uferdigt ut, der det stikk opp over ein nyare mur enn dei gamle bymurane eg har sett før i Marokko.

Porten inn til området er og av ei nyare dato.  Og i tillegg vert den vakta av to menn til hest, i vakre uniformer. Det har eg ikkje sett før under ferda. Er det tårnet dei vaktar tru?

 

Det er nok ikkje det, for bak muren ligg der eit staseleg kvitt bygg. Det er det kongelege mausoleumet. Då Marokko fekk sin fridom frå Frankrike i 1956, stod kong Muhammad 5. på denne staden og takka Allah for fridomen. Og då han døydde vart han gravlagd her, og sonen, kong Hassan 2. reiste mausoleumet. Seinare vart han sjølv og gravlagd her.

 

Men eg vart ikkje med straumen inn i mausoleumet. Det var den store plassen nedanfor. Plassen med alle søylestumpane og det uferdige tårnet i enden av plassen som hadde mi interesse.
Det er ikkje alltid det går slik som ein planlegg, heller ikkje for mektige sultanar.
Sultan Yacoub a-Mansour ynskte å reise den nest største moskeen i den islamske verda, og med den høgste minareten 86 meter høg. Men slik gjekk det ikkje, for då han døydde i 1199 var ikkje draumen ferdigbygd, og sonen ynskte ikkje å fullføre arbeidet. I staden flytte han sin residens til Fes, og let den ufullenda moskeen og minareten stå der. Minareten hadde då nådd ei høgde på 44 meter og der moskeen skulle vere står der 200 søylerestar i dag. De var nok høgre i starten, for det vart lagt tak av tre over den ufullenda moskeen, men det fall saman ved det store jordskjelvet i Lisboa i 1755. Men sjølv i dag gjer den store plassen med alle søylene, og det raude tårnet i enden, eit mektig inntrykk.

 

Rabat

Etter at den romerske byen, Sala Colonia, vart flytta av di elva vart for grunn for båtane, (elva førde med seg mudder som la seg på botnen) vart byen flytta til andre sida av elva, og lenger nede ved havet, og den nye byen vart kalla Sala. Men i 1146 bestemte Almohad-kaliffen seg for å bygge ein ny by overfor Sale, det vart Rabat. Og om den nye byen bygda han ein solid bymur. Den neste kalifen, Yacob el Mansur flytta hovedstaden dit i 1170. På 1600-talet var Sale og Rabat tilhaldsstad for sjørøverar som herja utanfor kysten. Dei hadde sin eigen republikk, som heldt ut til langt ut på 1800-talet. Etter at Frankrike overlet styret til marokanarane, gjorde den nye kongen Rabat igjen til hovedstad.

Inne bak murane til det gamle Rabat, inne i medinanen finn ein trange gater med kvite hus, dekorert med blå dører og vindauge.

Og sjølvsagt handelsmenn som tilbyd ulike slags varer og suvenirar. men og trivelige matstader og vakre parkar.

Heilt nede ved utløpet av elva Bou Regreg ligg festningsmurane som var vernet mot åtak frå havet.Og på andre sida ser vi den moderne byen av idag, Sale.

Og når vender oss innover mot det moderne Rabat, ser vi eit tårn rage opp over den omliggande byen. Det er restane av ein gamal draum som ikkje vart fullførd.

Chellah

Romarane hadde nokre støttepunkt sørover langs Atlanterhavskysten som Mogador ( Essaouira), Anfa (Casablanca) og Sala Colonia som låg ved elva Bou Regreg som idag skil byane Sale og Rabat.
Staden vart forleten i 1154 til fordel for Sale på andre sida av elva, men Almohad-dynastiet brukte den som gravsrad. Den svarte sultanenAbu-I-Hassan bygde i 1339 den store bymuren som omkransar gravbyen, ein moske med koranskule og hovedgata, og er sjølv gravlagd der. Men etter det store jorskjelvet ved Lisboa i 1755. med styrke 9.3, er det berre ruinar att.

I dag er staden innanfor murane kalla Chellah, og og innbyggarane er storkar i store mengder. Men framleis kan ein sjå spora etter romarane som bygde Sala Colonia i det vakre park og friluftsområdet som er på staden.



 

Tvers over eit lite dalsøkk frå muren rundt Chellah'en reiser ein annan mur seg, det er muren rundt kongen sitt område, der slottet hans og regjeringskontora ligg. Dei kvite husa vi ser over muren er ambasadeområdet.

 

Den store moskeen

 

Casablanka sitt store landemerke ut mot Atlanterhavet sine brenningar er den store, kvite, moskeen, med namn etter kong Hassan II, som sette igang bygginga av den. Ferdig stod den i 1993, og den er bygd i andalusisk, maurisk, stil. Det er den 7.største i den muslimske verda, og med den høgste minareten av alle. 210 meter høg. Sjølve moskeen har plass til 25.000 inne og 80.000 ute på plassen framfor moskeen under bønetimen.
I underetasjen er der ei store søylehall som minte meg om søylehallen i Cordoba. I denne hallen tek muslimane sitt rituelle vask før bønestunda oppe i moskeen. Nede er det og eit stort basseng. Kva det vart brukt fekk vi ikkje fortalt.

Før vi gjekk inn måtte skorne av, for det var ikkje lov å kome inn på teppa med dei på.

Bileta over er av moskeen utvendig og frå den store bønesalen .

Vidare frå forhalla i underetasjen og frå salen med dei mange reinsingsfontenene der,  og det store bassenget i eit rom attved.
For meg som er fasinert av denne andulsiske, mauriske stilen, var den ei vakker oppleving.