Lærdom

5.august. Tja, kva skal ein seia til det?

I dag byrjar eg nedtellinga på mitt 84. år, så får eg med tida sjå kva det fører med seg.

Kanskje er det på slike dagar at livet, og erfaringane frå dei mange dagane og åra før, får lov å melde seg på. Ein kan ikkje gjere noko med dei. Dei står der i minnet, både det gode og det vonde som eg gav,  og fekk.

Eg har, sidan unge år, bore med meg visdommen i Arnulf Øverland sine tre vers, som han kalla Hustavle.

Der er en lykke i livet

som ikke vendes til lede

Det at du gleder en annen

det er den eneste glede.

Der er en sorg i verden

som ingen tårer kan lette.

Det at det var forsent

da du skjønte dette.

Ingen kan resten av livet 

stå ved en grav å klage.

Døgnet har mange timer.

Året har mange dager.

Eg kom over nokre vers av Alf A Sæther som er inne på noko av same livserfaringa, livsvisdommen. Det tek eg med meg inn i dagane framanfor, når eg skal telje ned dei 365 til neste årmålsdag.

Så får roden på himmelen vi fekk her ein kveld,  stå og lyse over desse orda.

Og minnet om henne eg fekk dele dagar og år med, få ungdoms dagar til dei gråe hår.

Å elska 

er å vere stille

nesten heile tida

og ha varme hender.

Å elska 

er ikkje å vakta,

men å sjå ein annan veg

til rett tid.

Snakk ikkje om ekstasen

når du meiner 

kjærleiken.

Dei bur på kvar sin stad

og møtast

skjeldan.

Snakk heller 

om å gå til fots

gjenom ti tusen kvardagar

og aldri halda opp

med å vera den rette.

Å elska

er å tenna lys

og tørke tårer,

natt og dag.

Regn

En er er en, og to er to -

vi hopper i vand,

vi triller i sand.

Zik zak, 

vi drypper på tak,

tik tak, 

det regner i dag.

Regn, regn, regn, regn,

øsende regn,

pøsende regn,

regn, regn, regn, regn,

deilig og vådt

deilig og rått!

En er en, to er to -

vi hopper i vand,

vi triller i sand.

Zik zak, 

vi drypper på tak, 

tik tak, 

det regner i dag.

Ja, i dag kan eg synge med Sigbjørn Obstfeller si regnvise, for i dag regnar det ! 

Eg er så heldig at eg kan sitje turt under tak, men så heldig er ikkje småfuglane som flyg inn og ut frå matfatet. Dei må rett som det er riste på fjørene for å få vekk det våte. Men mange trossar frykta for han innanfor glaset og søkjer ly for regnet på golvborda inne under altanutbygget, dit regnet ikkje når.

Sus i myrull

Livet er ikke alltid

et hesblesende kappløp med døden.

Livet er ikke bare 

titusen strevsomme steg

mot små mål.

Nei, livet er rikt nok til

å være bare sus i myrull - - -

                                   Hans Børli

Dikt avlar rosor

Det var i den tida eg fungerte som prestevikar, då tenestegjorde eg i fleire sokn, ikkje berre med å halde gudstenester, men og med gravferder. Ei av desse gravferdene var i mi heimekyrkje. 

Ei eldre kvinne i mi heimegrend var død, og eg fekk gravferda for henne. Før gravferda byrja kom døtrene hennar til meg og spurde om eg kunne lese nokre vers ved båra,  vers som mor deira hadde vore særs glad i.  No er eg noko kjenslevar, noko som gjer at mi røyst stundom vert påvirka av kjensler eg har vondt for å styre, så eg tveka litt men det vart eit ja til deira bøn. Diktet heitte "Dikt avlar rosor."

Desse versa kjende eg frå min eigen barndom då også mi mor sette stor pris på dei, så stort at ho hadde fått dei rama inn og hengt dei opp på veggen i mine foreldre sitt soverom, og der hadde eg lest dei mange gonger i barne og ungdomsåra.

Det var hennar sambygding, diktarpresten Andres Hovden som hadde skrive dei.

Så det å lese dei i denne gravferda kom til å minne meg sterkt om mi eiga mor.

Kveldsgull

Det er ikke vakkert i verda

før sola i vest går ned

og takker med kveldsgull for ferda

over hvert velkjent sted.

                                    Hans Børli

Lykka?

Lykka....?

Det er vel de stutte stunder

da intet skal hende  og intet har hendt.

Bittesmå stunder, som øyer i havet

utenfor hverdagens grå kontinent.

Der hender iblandt at du møter ditt hjerte

lik en som du aldri har kjent. -

Hans Børli

Kom, vener --

Eg kom over tre vers av skalden frå Herøy, Bjarne Rabben.

Eg tykkjer dei høver no når vi snart går inn i fastetida.

Kom, vener, når det lid

til heilag påsketid

og lat oss minnast dagen

då frelsaren i hagen

heldt ut den harde strid.

Kom, vener, lat oss gå

til Golgata og sjå

vår frelsars kross og kvide

som han for oss fekk lide,

så me skal himlen nå.

Kom, vener, til den stad

der Jesus sterk og glad

ifrå si grav i hagen

stod opp att påskedagen.

Syng høgt halleluja!

Han som skal komme

Arnulf Øverland var ein skarp motstandar av kristendomen og kristendomen sin plass i vårt land.
Likevel , trass i sin skarpe kritikk, så henta han mykje frå dei bibelske fortellingane i sine dikt.
Diktet under her er henta frå ei samling med dikt frå krigen sine dage, noko som nok har farga orda.
Biletet er henta frå den enno ikkje ferdige basilikaen "Sagrada Familia" -  "Den heilage familie" sin basilika i Barcelona. Eg fekk stor sans for det det grove, litt rå, uttrykket som scenene på veggen ved den eine porten inn til basilikaen er gitt.

I mørke ufredstider

lød vi en lov;

En måtte alltid våke,

om alle andre sov.

 

Den hårdest forfulgt stamme

blandt folkene hadde en tro;

den levet i alle hjerter,

den brente i alle blod:

 

En konge skulde komme,

hvis mor var mø.

Han skulle frelse og fri sitt folk;

Man han måtte dø.

 

Han kom; og de kjente ham ikke.

Han var en tømmersvenn.

Han vanket i dårlig selskap.

De kjente ham ikke igjen.

 

De sendte en spotteglose

mot korset, der han hang.

Men han vil komme tilbake

ennu engang!

En morgen

En morgen skal skoddene fjernes,

lyset trenge

gjennom veggene av blindhet,

de svarte ordene henge

urørlig under takbjelkene i hjernen.

Og du ser med mer enn dine øyne

at alt omkring deg -

alt du kalte virkelighet

alt du viktet deg med

og gjorde ord om  - alt

er bare hvivlende støvfnugg

som tjener til å gjøre

           lyset synlig.

Hans Børli





Snart no

Snart no, så er vi fire vandrarane igjen undervegs mot Santiago de Compostela. På den siste etappen mot målet.

Eg har ofte fått spørsmålet desse åra om korleis det opplevast å gå Jakobsvegen. Og om kva det har gjort med meg og trua mi.

Det er berre å vedgå. Eg har ikkje fått ei einaste stor åndeleg oppleving. Derimot kan eg vere samd med den franske pilegrimen som samanfatta vandringa si slik: manger, marcher, laver, manger, dormir, manger, marcher.

Det er på godt norsk; ete, gå, vaske, ete, sove, ete, gå...

Det høyrest slitsomt og einsformig ut, men likevel har dette einsformige perler gøymt i seg som gjer at eg drøymer meg attende til vegen lenge etter at vandring er over.



 I 2010 gjekk vi frå Pamplona og nokre mil forbi Burgos. For meg var det ei slitsom og smertefull vandring det året. Hausten før hadde eg vore gjennom eit inngrep i hjartet, og eg har seinare fått vite at det var ettervirkningar frå det inngrepet som førde til smertane mine. Men trass i det, har eg mange gode minne også frå vandringa det året.

På veg inn til Najera kom vi forbi ein høg betongvegg som skjerma ein fabrikk. På elementa i veggen stod det skrivne nokre vers. Først på spansk, og så ei tysk omsetting. Eg tok bilete av dei tyske orda.

Og her ein dag fann eg ei norsk omsetting av versa på verdsveven.

Det er ikkje få pilegrimar som har sett desse versa som var skrivne av ein spanjol, Eugenio Garibay Baños for 20-30 år sidan.

Her er dei i Sven Aasmundtveit si omsetting.

Støv, gjørme, sol og regn,

det er Caminoen til Santiago.

Tusenvis av pilegrimer

og mer enn tusen år.

Pilegrim, hvem kaller deg?

Hvilken skjult kraft drar deg?

Ikke stjernehimmelen

eller de store katedralene.

Det er ikke Navarras mot

eller vinen fra Riocha.

Ikke sjømaten fra Galicia

eller Castillas sletter.

Pilegrim, hvem kaller deg?

Hvilken skjult kraft drar deg?

Det er ikke menneskene langs Caminoen

eller landsbylivets sjarm.

Det er ikke historien og kulturen,

det er ikke hanen i La Calzada

eller palasset til Gaudi,

eller borgen i Ponferrada.

Jeg går forbi det hele,

og gleder meg over å se det,

men stemmen som kaller meg

rører ved noe dypere i meg.

Den kraften som driver meg,

den kraften som drar meg,

kan jeg ikke forklare.

Bare Han som er over oss,

kjenner den.

Det finst stunder

Der finst tankar som bøner er.

Der finst stunder

- kva enn kroppen gjer-

då sjela bøyer sine kner.

Victor Hugo



For dei som har langt å gå

Eg kom over desse strofene på verdsveven.

Dei var skrivne på engelsk. Kjem her, fritt omsett til norsk av meg.

Når eg las dei, kunne eg kjenne dragninga til igjen å ha "vegen" under føtene. Og at orda sa noko om det eg kjenner på etter "vegen", det udefinerbare som eg har så vondt for å setje ord på ved å vere ein "pilegrim".

Men kanskje hadde den som forma orda, andre og vidare perspektiv av "pilegrimen" i tankane då dei vart skrivne?

Om du kunne sjå
heile vandringa
ville du aldri
byrje å gå;
ville du aldri
våge det første steget
som driv deg
frå stadar
du kjennertil stadar
ukjende for deg.
Kall det
ei av vegen
sine velsigningar,
at du berre får
sjå den stykkevis
etter som den
opnar seg,
etter som den
vert din,
steg for steg,
eit om gongen
Der er ingenting

anna enn

å gå.
Halde fram å gå,
opne for lovnadane
som pilgrimen får gripe:

vere trufast

mot  det neste steget;

lite på det som

er meir enn kartet

akte på vegmerka,
intuisjonen og draumen;
fylgje stjerna
som berre du
kan sjå,
med opne auge

for alt det vakre

som stien  byd;
det som trenger seg på
bortanfor alt som uroar
bortanfor all utmatting
bortanfor alt som
freistar å føre deg  
bort frå vegen.
Der er lovnader

som berre du

får kjenne;
løynde lovnader
for den vegen som er berre din
og den nye
du måtte finne
når vegen
endrar seg
ved det
du ikkje kunne
ha sett på førehand.
Hald den, bryt den,

skap den igjen:
Kvar lovnad har
del i stien;
ved kvart val skaper
du vegen
som fører deg
til staden
der du tilslutt
kan knele ned
og gi di gåve

den største-

gåva som berre du

kan gi-

før du vender om                                

og går heim
ein annan veg.

Blåtimen

Framleis er det mørkret som rår utanfor mi stovedør. Sjølv sit eg i i lunt innanfor døra, medan det er vinden og regnet som rår grunnen ute. Men eg kan sjå at dagen er på veg. Over lysa frå hus og veg kan eg skimte at fjellbryna er på veg til å stige ut av nattemørkret. Den blå timen er på veg, slik at han var der i går kveld då eg festa denne augneblinken til databrikka.

Då dukka det opp dette vesle verset om stunda, eller "Stønna" som det heiter på av Hans Ludvig Fredheim sit mål. Kven han er veit eg ikkje, men etter orda å døme, må han høyre til på dei flate bygdene austanfor.
Eg tykkjer han har noko viktig å seie oss i vår travle førjulstid.

 "STØNNA"
Ta vare på stønna, slæpp a inn når'a banker på.

Rødd plass åt dekk midt i søktna, før stønna er her og nå.

Læt a sætta seg litt nedpå, uansett åssen a er.

Nåe har a å gi deg, det er dæffer hu er her.

Ta godt vare på stønna, og takk før den tida hu satt.

Før akkurat dænna ene, hu kjæm æller att.

Du trudde lenge at stønna var nåe du skulle få - bære du engong vart færdig med dæ du drev på med.

Du fekk æller tid tell å åpne de gonga da hu banke på, og skjønte før sent at stønna støtt er her og nå....

Vestlendingen

Som eit lite haleheng til mine ord om at det er her i det våte vest eg høyrer heime, fann eg nokre strofer på ein annan blogg.
Kvinna bak bloggen kunne ikkje fortelje kven som var opphavet til versa. Og då kan ikkje eg det heller.
Men eg tykte dei var morosame, og dei tok oss vestlendingar litt på kornet.
Så då, kos deg med desse versa, eller syng dei med melodien til: Å, vestland, vestland.
Bileta har eg henta frå verdsveven. då eg sjølv har heller få bileta med regn.
God fornøyelse.

Vestlendingen

Å, Vestland, Vestland, med din våte hatt!
Her regnar, dryper, pøser dag og natt.
Og skodda heng så vakker og så tjukk,
og vestavinden dreg sitt våte sukk.

Eit fuktig ver er livets største lyst,
då plaskar hjarta i mitt fiskebryst.
Eg likar best å vera gjennomblaut,
og difor er eg vorten saftig staut.

Men kona surnar, ungane får sopp,
og bilen rustar, huset rotnar opp,
og sjela mugnar - alt er grått og trist -
eg er den fødde super-pessimist.

Men hender det at sol bryt gjennom sky,
då spring eg inn og søkjer livd og ly.
Eg skrur på dusjen, - å du sæle sprut!
Du er mi trøyst når allting turkar ut!

Ein sjeldan gong eg ut i verdi dreg
til sydens land, der soli steikjer meg.
Då turkar eg så eg blir nesten sprø
- mi berging er den salte, våte sjø.

Eg elskar lågtrykk, - la dei stå i kø
og spreia herleg fukt der vi skal trø.
Den gilde lyd av regn på paraply,
den gjer meg lukkeleg og rein og ny.

Å våte Vestland, kor du er meg kjær!
Du fuktar håret, væter mine tær.
Så sælt når søla sutlar rundt min sko
og regnet driv som byger i mitt blod!

Når eg ein gong må dra frå denne jord,
mi grav eg ynskjer djupt i Sognefjord.
Eg vonar at det finst eit paradis
med evig regn og evig vestleg bris!

Kom, mai..

Kom, mai, du skjønne, milde,
gjør skogen atter grønn,
og la ved bekk og kilde
fiolen blomstre skjønn!
Hvor ville jeg dog gjerne
at jeg igjen deg så!
Akk, kjære mai, hvor gjerne
gad jeg i marken gå!

Blå salme

Jeg synger meg en blå, blå salme
til deg, du Hånd som sanker og som sår
og senker deg med signing over jorden
med legedom for alle våre sår.
Som byr oss rette ryggen
stå opp og gå i strid.
med løftet hode skal hver sjel
gå inn i Herrens tid.
Så synger vi vår salme.

Erik Bye

Solefallseld

Lyset fasinerar.
Og særleg lyset ved soloppgong og solnedgong.
Her inne mellom fjella får vi stundom nokre glimt inn i desse stundene når lyset vaknar i aust, eller når "himmelen låner ein kvervande rest av lyset frå solegangselden", som Henrik Straumsheim skriv i ei song.
Men vi har for kort og høg horisont her inne i fjorden til at den store lyselden når oss. Slik eg har fått oppleve det nokre morgonar og kveldar på Caminoen i Spania.
Det er stunder som held meg fast i den augneblinken då alt er eit NO.
Augneblinkar som let meg, med mine indre auge, sjå inn i ei anna verd. Ei verd som er uendeleg vakker og evig. Ei verd der Guds bustad er.

Kl 15 i ettermiddag opna det seg eit slikt vindauge over Hovdeåsen i sørvest.
Og medan eg stod ved mitt vindauge, skodande solefallselden farge skyene, dukka desse versa av Pär Lagerkvist opp i minnet mitt.


Det är vackrast när det skymmer.
All den kärlek himlen rymmer
ligger samlad i ett dunkelt ljus
över jorden,
över markens hus.

Allt är ömhet, allt är smekt av händer.
Herren själv utplånar fjärran stränder.
Allt är nära, allt är långt ifrån.
Allt är givet
människan som lån.

Allt är mitt, och allt skall tagas från mig,
Inte något får jag bringa med mig
Träden, molnen, marken där jag går.
Jag skall vandra –
ensam, utan spår.

Fagre ting

Eg har vel igrunnen tid til det.
Å lese romanar.
Men det vert heller lite av det.
Ja, eg veit eg misser mykje når eg prioriterar vekk dei lange og ordrike fortellingane.
Men det vert for mange ord for meg. Eg må ha det stuttare og tettare.
Så istaden vert det det som Hermann Wildenvei kallar vers og ville vekster.
Det hender ofte at desse ville vekstene med så få ord, får tankane mine på gli.
På sin måte lokkar dei fram pilegrimen i meg.
Lokkar meg til å vandre på sinnet og ettertanken sine løyndomsfulle vegar.
No siste dagane er det to så ulike som Arnold Eidslott og Hans Børli sine vers eg har vandra i.

Slik fortel Hans Børli om kvar kjelda til alt det fagre vi har rundt oss er.


Se på verdens vakre ting:
Barnesmil. Blomster. Stenen
i en edel ring - -

Tingene er et regnbu-hvelv.
Skjønnhet som lar deg ane
noe av Skjønnheten selv.

I tingene lengtet Gud inn
lys og form fra landet
hinsides sol og sinn.

Lykke?

Lykka...?
Det er vel de stutte stunder
da intet skal hende og intet har hendt.
Bittesmå stunder, som øyer i havet
utenfor hverdagens grå kontinent.

Der det hender iblandt at du møter ditt hjerte
lik en som du aldri har kjendt.-

Hans Børli

Over de syngende øde moer

Over de syngende øde moer
Stien -

Stor
må ensomheten bli
og stille som himmelrendene
før alle føtter i skogen
slår inn på samme sti
over de syngende øde moer.

skriv Hans Børli.

Han var skogen sin diktar, og eg er ikkje skogen sin mann.
Det er i fjellet og ved fjorden eg er heime.
Likevel er det noko ved denne skogen og dei aude skogsmoane si stemme som rører ved meg.
Som dette vesle verset som samlar så mykje visdom i seg.
Der tankane kan finne stiar i så mange retningar.
Men i dag vart det stien tankane feste seg i.

Og sidan denne karen vandrar lite i skogen, så får biletet før vere frå det aude, syngande, fjellet, der den gamle kongsvegen buktar seg fram over Filefjell.
Stien som ligg der og byd seg fram.
Kom og gå meg.

Kva er det med stien som dreg meg til å gå?
Det finst då enklare, lettare måtar å kome seg fram på.
Uten svette. Utan gnagsår, utan å verte trøytt og sliten.
Likevel lokkar stien.

Nokre stiar ligg der mest ubrukte og sier: Bruk augene, sansane, så finn du meg. Om det no er få som går meg, så ligg eg her og ventar på deg.
Andre er slitne av føter i mengder, og ropar etter kvile og ro.
Spar meg. Finn ein annan sti å gå.
Eg er ikkje sti lenger. Eg er eit ope sår.
Eg treng kvile og rekonvalesens.

Stiane ligg der og ventar på oss.
Anten det er i det aude fjell, eller over dei øde syngende moer.
Eller den stien eg /vi har vandra langt i sør.
Gjennom eit framandt landskap.
Stiar skapt langt attende i tida av nokre som ville gå til ein heilag mann si grav.
Stiar skapt av menneske og dyr som vandra i kvarandre sine spor.